Zikakoorts is een infectieziekte die veroorzaakt wordt door het Zikavirus. Dit is verwant aan virussen die Dengue (oftewel knokkelkoorts), gele koorts, Japanse Encefalitis en West Nilekoorts veroorzaken. Het zikavirus wordt verspreid in (sub)tropische gebieden door een besmette gelekoortsmug of denguemug, ook wel tijgermug genoemd.

De ziekte (zikakoorts) verloopt meestal vrij mild. De meeste mensen krijgen helemaal geen klachten. Maar ongeveer 1 op de 5 mensen die besmet wordt met het zikavirus krijgt klachten. Wel is inmiddels wetenschappelijk bewezen dat een infectie tijdens de zwangerschap schadelijk kan zijn voor het ongeboren kind. Bij deze besmette kinderen kunnen aangeboren neurologische afwijkingen zoals microcefalie voorkomen. Ook bestaat de mogelijkheid om na een infectie het syndroom van Guillain-Barré krijgen. De exacte aantallen hierover zijn niet bekend.

Lees op RIVM het reisadvies tijdens zwangerschap of bij een zwangerschapswens

Opmerking
In 2019 is het risico om besmet te worden met het zikavirus in Midden- en Zuid-Amerika en de Caribbean sterk afgenomen. Zwangere vrouwen raden we niet langer af om naar deze gebieden af te reizen. Dit geldt ook voor vrouwen die zwanger willen worden.

Reizen naar deze gebieden blijft risicovol voor zwangere vrouwen en vrouwen met een zwangerschapswens. Bespreek daarom vóór vertrek de afweging om wel of niet op reis te gaan met een deskundige van een reizigerskliniek of een behandelend arts.

 

ZIKAmuggen

Het zikavirus wordt overgebracht door geïnfecteerde mug uit de Aedes-familie. Deze muggen komen met name in de (sub)tropen voor, veel in en rondom huis. In Nederland bestaan deze muggen niet, waardoor je hier niet het zikavirus kunt oplopen. De gelekoortsmug of denguemug is de belangrijkste verspreider van het virus. Deze mug voedt zich voornamelijk met menselijk bloed en steekt van zonsopkomst tot zonsondergang. Met name overdag dus.

 

Waar komt het Zikavirus voor?

Het zikavirus komt al langer voor in Afrika, Azië en de landen in en rond de Indische Oceaan. In Midden- en Zuid-Amerika, het zuidelijke deel van Noord-Amerika en het Caribisch gebied was in 2015 en 2016 een zeer grote uitbraak van het zikavirus. In 2019 is deze grote uitbraak vrijwel over. Daarmee is het risico om besmet te worden door het zikavirus sterk afgenomen.

De situatie kan wijzigen: zie voor actuele informatie de informatiepagina’s van het RIVM.

 

Hoe kun je besmet raken met Zikavirus?

De muggen die zikakoorts veroorzaken zijn voornamelijk overdag actief en komen ook veel voor in stedelijke gebieden. Dit zijn dezelfde muggen die ook ziekten als Dengue en Chikungunya overbrengen. Deze muggen hebben maar kleine oppervlakten water nodig om eitjes te kunnen leggen en daarom gedijen ze dus perfect in de nabijheid van de mensen en dieren. Deze muskieten raken besmet met het zikavirus als zij apen of mensen steken die besmet zijn met het virus en brengen het dan – door te steken – over naar anderen.

Seksueel overdraagbaar

ZIKV wordt niet overgebracht door sociaal contact; hoesten, niezen, handen geven, toiletten, voedsel, en voorwerpen of oppervlakken. Zikavirus kan seksueel overdraagbaar zijn. Het zikavirus blijkt via sperma overdraagbaar te zijn.  De kans om zo besmet te raken met het zikavirus wordt echter als heel klein ingeschat en er is nog veel onduidelijkheid over de mate en duur van besmettelijkheid door seksueel contact.

Het CDC (Centers for Disease Control and Prevention) raadt mensen die het zikavirus dragen aan om een condoom te gebruiken. Ook is het aan te raden een condoom te gebruiken, als je in een land bent geweest waar het zikavirus heerst. Het CDC raadt tevens aan om geen seks te hebben tijdens de zwangerschap (als de partner het zikavirus draagt) of in ieder geval een condoom te gebruiken. Zeker bij een zwangere vrouw.

 

Wat zijn de symptomen van het Zikavirus?

Een infectie met het Zikavirus verloopt waarschijnlijk in driekwart van de gevallen zonder symptomen. De meeste mensen herstellen volledig zonder ernstige problemen. De incubatieperiode (tijd tussen de besmetting en de eerste klachten) is niet exact bekend maar wordt geschat tussen de 3 en 12 dagen.

De symptomen bij het Zikavirus komen overeen met die van het Denguevirus en Chikungunyavirus. Soms kan het lastig zijn om een diagnose te stellen. De klachten kunnen 2-7 dagen duren.

Je herkent het virus aan de volgende klachten:

  • Acute (matige) koorts
  • Hoofdpijn, ook achter de ogen
  • Oogbindvliesontsteking (Conjunctivitis)
  • Spier- en gewrichtspijn, vooral handen en voeten
  • Buikpijn, gaat soms gepaard met overgeven en diarree
  • Huiduitslag, begint vaak in het gezicht en spreidt daarna verder uit over de rest van het lichaam
  • Gevoelloosheid
  • Gebrek aan eetlust
  • Misselijkheid
  • Vochtophoping (Oedeem) in armen, benen, handen en voeten

De klachten zoals hierboven beschreven lijken op de klachten van knokkelkoorts (dengue) en chikungunya.

Heel soms komen ernstige klachten voor bij het Zikavirus:
* Afwijkingen bij het ongeboren kind door besmetting met het zikavirus tijdens de zwangerschap (congenitaal zikavirussyndroom). Bij dit syndroom wordt onder andere een hersenafwijking (microcefalie) bij het ongeboren kind beschreven.
* Het syndroom van Guillain-Barré. Maar er is nog weinig over bekend hoe vaak dit syndroom voor komt na een zikavirusinfectie.

De ziekte gaat vanzelf over en er bestaat nog geen behandeling voor.

 

Zwangere vrouwen

Er zijn aanwijzingen dat een infectie met dit virus, opgelopen tijdens de zwangerschap, een verhoogde kans geeft op afwijkingen bij het ongeboren kind.

Zwangere vrouwen en vrouwen die zwanger willen worden doen er goed aan een reis naar deze gebieden te heroverwegen. Bespreek uit voorzorg de noodzaak van uw reis met een arts.

Het RIVM adviseert:

  • Dat zwangere vrouwen en vrouwen die zwanger willen worden tijdens of vlak na de reis naar een land waar Zikavirus voorkomt, worden geadviseerd om de noodzaak van de reis te bespreken met een arts en reizen die niet noodzakelijk zijn uit te stellen. Naast Zika brengen muggen in (sub)tropische oorden ook andere ziekten over zoals dengue, malaria, gele koorts en chikungunya. Ook deze zijn ongewenst tijdens zwangerschap.
  • Meld een recent bezoek aan een land waar het zikavirus heerst tijdens de reguliere controles bij uw verloskundige of arts. Zeker als binnen twee weken na terugkeer klachten optreden die passen bij een infectie door het zikavirus.
  • Vrouwen die zwanger willen worden, wordt geadviseerd om dit uit te stellen tot na één maand na terugkomst uit een land waar het zikavirus heerst. Gebruik in de tussentijd een condoom of andere anticonceptie bij seksueel contact. Let op: voor mannen die terugkeren uit gebied waar zikavirus voorkomt, geldt een uitstelperiode van twee maanden, zie hieronder
  • Mannen die in landen zijn geweest waar het zikavirus heerst én een zwangere vrouw hebben wordt uit voorzorg geadviseerd om tot twee maanden (aangepast sinds 10-6-2016) na terugkomst een condoom te gebruiken bij seksueel contact. Dit geldt ook voor mannen die geen klachten hebben gehad.
  • Mannen die in landen zijn geweest waar het zikavirus heerst wordt uit voorzorg geadviseerd om tot twee maanden (aangepast 10-6-2016) na terugkomst een condoom te gebruiken bij seksueel contact met de partner (m/v). Dit geldt ook voor mannen die geen klachten hebben gehad.

Zwangeren moeten extra zorgvuldig antimuggenmaatregelen toepassen. Ga voor de reis naar een reizigersadvies- en vaccinatiebureau voor een persoonlijk advies.

Bij reizen naar ZIKV-gebieden in Afrika en Azië is de kans op infectie met het virus kleiner. Hier worden wel preventieve adviezen aanbevolen (zie verder), maar voor zwangere vrouwen wordt de reis niet afgeraden. De overweging om het risico wel of niet te lopen wordt dan dus door betrokkene zelf gemaakt.

Ben je als zwangere in de tropen, neem dan altijd – overdag en ’s nachts – zorgvuldig strikte maatregelen om muggenbeten te voorkomen:

  • Draag bedekkende kleding.
  • Smeer onbedekte huid in met een muggenwerend middel dat DEET bevat. Kinderen jonger dan 2 en zwangere vrouwen mogen alleen producten met maximaal 30% DEET gebruiken.
    Adviezen voor het gebruik van DEET staan beschreven in de LCR-folder DEET op reis.
  • Slaap onder een (geïmpregneerde) klamboe of in een muggenvrije ruimte.

 

Deze maatregelen zijn extra belangrijk voor:

  • Zwangere vrouwen
  • Mensen met een immuunstoornis
  • Mensen met een chronische ziekte

 

Bestaat er een vaccinatie?

Er bestaat op dit moment nog geen vaccinatie die bescherming biedt tegen het Zikavirus. De behandeling bestaat momenteel uit het bestrijden van symptomen.

U kunt zich het beste beschermen tegen het Zikavirus door ervoor te zorgen dat u niet gestoken wordt door muggen. Draag overdag zoveel mogelijk bedekkende kleding en gebruik een muggenwerend middel dat tenminste 30% DEET bevat.

 

Handige links voor meer informatie:
* Meer informatie over risico’s per land is te vinden op de websites lcr.nl en ggdreisvaccinaties.nl
* Kijk voor adviezen op de pagina over de ziekte Zika.
* Voor een actueel overzicht van landen waar risico is op een besmetting met Zika kijkt u op de website van het RIVM.

 

Bronnen: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), World Health Organization (WHO), European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC)Centers for Disease Control and Prevention (CDC), DokterDokter, GGD reisvaccinaties, KLM Heath Services

Laat u altijd persoonlijk adviseren door een deskundig adviseur .
Kijk voor een locatie op de volgende link: VACCINATIEADRESSEN

Andere infecties en ziektes in ‘vakantie’landen: